Ebeveynler, bebeğin büyümesi ve gelişimi konusunda endişe duymaktadır. Bu aşamada yapılması gerekenlerden birisi de çocuklarına gereken sevgiyi fazlasıyla göstermektir. Sevgiyi hissettirmek, çocukla kurulan bağ açısından son derece önemlidir. Ebeveynlerin bebeğiyle kurduğu ilişki, bağlanmanın temellerini oluşturur. Güvenli bağlanma, sadece çocuğun gelişimini etkilemekle kalmaz, aynı zamanda ileriki yaşantısını da doğrudan etkiler. Bebekle kurulan bu bağ, fiziksel, zihinsel, sosyal ve duygusal açıdan çocuğu destekler. Bu bağın kuvvetli olması, çocuğun ileride birey olarak kendi başına yetebilmesi açısından büyük bir öneme sahiptir.
Güvenli bir bağ kurmak, yeni doğmuş bebek ile ebeveynleri arasında şekillenebilir. Bebeklerde güvenli bağ oluşturmak için mükemmel bir ebeveyn olmak gerekmez. Bağlanma sürecine doğru bir şekilde dahil olan ebeveyn, çocuğunun ihtiyaçlarını fark eder ve bu ihtiyaçlara uygun şekilde yanıt verir. Çocuğun ileriki yaşantısında sağlam temellerin atılması, güvenli bağlanma sayesinde gerçekleşir. Güvensiz bağlanma ise çocuğun anlaşılma ve sakin olma ihtiyacını karşılayamaz. Yenidoğan bebek, beyninin kendini en iyi şekilde düzenlemesini engelleyebilir, duygusal ve zihinsel gelişimini yavaşlatıp öğrenme ve ileriki yaşantılarda ilişki kurmada zorluk yaşamasına sebep olabilir.
Güvenli bağlanmanın gerçekleşebilmesi için yapılması gerekenler sözsüz iletişimdir. Vücut dili, dokunuş veya yüz ifadesiyle iletilen duyusal sinyaller, bebeğinizle iletişim kurmanın önemli bir parçasıdır. Yani bebeğinizle iletişim kurmak için konuşmanız şart değildir; bir dokunuşunuz bile onun için çok değerlidir. Bu eşsiz özellikleri bir araya getirerek, bebeğinizde güven, tanıma ve rahatlık duygusu oluşturabilirsiniz. Bebek, konuşabilecek döneme geldiğinde bile sözsüz iletişimi, güvenli bir bağ oluşturmanın ve sürdürmenin etkili bir yolu olarak görebilirsiniz.
‘Güvenli bağlanma için ne yapmalı?’ sorusunun bir cevabı da bebeği ayrılığa konuşarak hazırlamaktır. Bebekleri ve küçük çocukları ayrılıklara hazırlamak, güvenli bağ kurmada önem taşır. İşe giderken veya dışarı çıkarken bebekle konuşup onu ayrılığa hazırlamak için ”Ben şimdi gidiyorum ama geleceğim’ diyebilirsiniz. Ne için dışarıda olduğunuzu açıklayıp, bitince döneceğinizi ona sakin, güvenilir ve sevecen bir sesle anlatabilirsiniz. Bebeğinize gideceğinizi belli edip tekrar geleceğinizi söyleyerek vedalaşmanız, onun da kendisini güvende ve iyi hissetmesine neden olur. Evden çıkarken bebeğe görünmeden ve vedalaşmadan çıkmak ise ondaki güvensizlik duygusunu ve ayrılık tepkisini artırır. Bebeğinizin duygularına dikkat edin ve kendisini ifade etme çabalarını destekleyin. Gülmek, çığlık atmak veya ağlamak şeklinde ifade ettiği hislerini küçümsemeyin. Bebeğin neden böyle hissettiğini anlamaya çalışın.
Bebeklerde güvenli bağlanmanın bir diğer yolu da oyunlardır. Sözsüz iletişim kurmanın ötesinde, bebeklerle oyun oynamak ve duygusal bir iletişim kurmak, ebeveyn-bebek arasındaki bağı güçlendirmede çok etkilidir. Göz teması kurduğunuz, sevgiyle kucakladığınız, eğlenceli ve bol gülümsemeli oyunlar, bebeğinizle sağlıklı ve güvenli bir bağ kurmanızı sağlar. Bu oyunlara örnek olarak cee-ee ve saklambaç gibi etkileşimli oyunlar örnek verilebilir. Çocuğunuzu oyun oynarken gözlemleyip, ilgi alanlarını keşfedebilirsiniz. Bu sayede çocuğunuzla iletişim kurmak için ortak noktaları kolaylıkla yakalayabilirsiniz.
Bebeklerde güvenli bağlanma oyunlarında kuralın olması, belli bir yerde olunması ya da belli bir zamanda oynanması gerekmez. Önemli olan, bebeğinizle interaktif bir şekilde, dokunsal temasın olduğu, duygu mimikleri yaptığınız, olumlu enerjili oyunlar oynamanızdır. Bu oyunlar, bebeğinizin özgüven hissini, güven, mizah ve eğlenebilme duygularını kazanmasına destek olur. Bebeğinizle güvenli bir bağ kurmanız için kullanabileceğiniz bu yöntemler ile ilişkinizi daha sağlam temellere oturtabilirsiniz. Göreceksiniz, bebeğinizle güvenli bağ kurmak için atacağınız her adım, zamanla size olumlu tepkiler şeklinde geri dönecektir.
Bebeklerde güvenli bağlanmanın birçok belirtisi bulunmaktadır. Güvenli bağlanan bebekler, duygularını ifade etmekte zorlanmazlar ve anne-babayla çevreleriyle daha güçlü iletişim kurarlar. Güvenli bir şekilde bağlanan bebekler, çocukluk döneminin ileriki aşamalarında daha empati kurabilme eğilimindedirler. Ayrıca, bu çocuklar kararsız veya güvensiz bağlanma stillerine sahip olan çocuklardan daha az yıkıcı, agresif ve daha olgun olabilirler. Bebeğinizle güvenli bir bağ kurmak için mükemmel bir ebeveyn olmanız gerekmemektedir. Hiçbir anne, bebeği için günün 24 saatinde dikkatli ve hazır olması beklenemez. Hayatın yoğunluğu içinde bebeğinizle bağ kuramadığınızı düşünebilirsiniz. Ancak bağ kurma süreci, bebeklik döneminin ilerisinde de mümkündür. Beyin, gelişebilen bir yapıya sahiptir; bu nedenle bu bağı oluşturmak her zaman mümkündür. Bağlanma konusunu çocukluk döneminin ötesine taşıyarak, ilişkinizin bir parçası haline getirebilirsiniz. Bebek ihtiyaçlarını gözden kaçırdıysanız veya yanlış yorumladıysanız, onun neye ihtiyacı olduğunu gözlemleyerek güvenli bağlanma sürecini oluşturabilir ve bir çocuk gelişimciden profesyonel destek alabilirsiniz.
Kesebir, S., Kavzoğlu, S. Ö., & Üstündağ, M. F. (2011). Bağlanma ve Psikopatoloji [Attachment and Psychopathology]. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar – Current Approaches in Psychiatry, 3(2), 321-342.
Soysal, A. Ş., Bodur Ş, İşeri, E., Şenol, S. (2005). Bebeklik Dönemindeki Bağlanma Sürecine Genel Bir Bakış. Klinik Psikiyatri. 8:88-99.
Çocuk Gelişimci Melike Buse DEMİR